Takıntının Mantığı: Uzaklaştırılanın Geri Dönüşü
Kişi bir şeyi kendinden uzak tutmak istediğinde ona karşı bir yöntem geliştirir. Kirlenme korkusuna karşı yıkanır, şüpheye karşı kontrol eder, hata yapmaktan kaçmak için her şeyi önceden düşünür. İlk başta işe yarar. Fakat kimilerinde bu "yapıp-bozma" zamanla farklılaşır; yıkanmak, kiri düşünmeden yapılamayan bir eyleme dönüşür. Kontrol ettikçe şüphe büyür. Hata yapmamak için, bütün eylemlerini erteler. Önceden düşünmek, kişinin bütün gününü kaplayan bir hata provasına döner. Birinin uzaklaştırmaya çalıştığı her neyse, eninde sonunda onu uzaklaştırmak için kullandığı araca sızar (Freud, 1909/1955, s. 225) .
Freud bunu takıntının temel mantığı olarak görür. Belirti, kaçılan şey ile ondan kaçma çabasının aynı anda içinde yaşadığı bir uzlaşmadır. Ritüel korunmak için kurulur, ama korunulan şeyi her gün yeniden sahneye koyar. Ertelemede de durum farklı değildir. Kişi bir işle yüzleşmemek için hazırlanmaya başlar. Plan yapar, araştırır, doğru zamanı bekler. Hazırlık büyüdükçe işin kendisinden daha ağır, daha yorucu hâle gelir. Kaçılan yük, kaçmak için kurulan yapının içine taşınmıştır.
Bu yüzden takıntıyı yalnızca kontrolün yöntemini değiştirerek çözmek zordur. Kişiye yıkanmayı bırakmasını, kontrol etmemesini ya da hazırlanmadan işe başlamasını söylemek veya farklı kontrol kanallarına yönlendirmek (daha az yorucu) ilk bakışta mantıklı görünür. Ama bir ritüel bırakıldığında genellikle yerine bir başkası gelir. Yıkanmayı azaltan biri dokunduğu şeyleri saymaya başlar, kapıyı kontrol etmeyi bırakan biri aklında kapıyı tekrar tekrar canlandırır. Çünkü sorun yöntemin kendisi değildir. Uzak tutulmaya çalışılan şey hâlâ oradadır ve kendine yeni bir yol bulur. Analitik çalışma bu yüzden dikkatini yönteme değil, yöntemin neye karşı kurulduğuna verir. Bu kirlenme korkusu neyle ilgili? Bu şüphe hangi soruyu cevapsız bırakıyor? Bu erteleme kişiyi hangi kararın, hangi kaybın, kimin karşısında kalmanın önünden çekiyor? Bu sorular doğası gereği bir anda cevaplanmaz. Kişi kendi hikâyesini anlattıkça, tekrar eden sözleri, sık sık döndüğü sahneleri ve takıntının hangi anlarda yoğunlaştığını duymaya başlar. Kaçılan şey adlandırılabildiğinde, onu uzak tutmak için kurulan yapının da o kadar sıkı tutulmasına gerek kalmayabilir.
